Vượt cạn mà không đau – những điều cần lưu ý

Ngay từ ngàn xưa, con người đã công nhận đau đẻ là một trong những cơn đau khủng khiếp nhất.

vượt cạn không đau

Ngày nay, khi khoa học kỹ thuật phát triển mạnh, đặc biệt trong lĩnh vực y khoa thì ngành Gây mê hồi sức đã giúp cho các thai phụ “vượt cạn” thành công một cách ngoạn mục (dù là sanh ngả âm đạo hay mổ lấy thai): Không đau và không mất sức. Người ta gọi chung là “Phương pháp vô cảm trong sản khoa”.

Có nhiều phương pháp vô cảm được sử dụng trong sản khoa như gây mê toàn thân, gây tê tủy sống, gây tê ngoài màng cứng, gây tê tại chỗ,… Tùy theo từng trường hợp cụ thể với những chỉ định, chống chỉ định, điều kiện, nhân lực và cơ sở vật chất,… các bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp tối ưu giúp cho Mẹ bầu “vượt cạn” một cách an toàn. Tuy nhiên, trong y khoa không có gì là an toàn tuyệt đối. Do vậy, mỗi phương pháp vô cảm đều có những ưu nhược điểm của nó, điều quan trọng là phải lựa chọn phương pháp phù hợp nhất.

Đối với gây mê toàn thân trong mổ lấy thai, được chỉ định trong các trường hợp khẩn cấp cần kết thúc cuộc sanh trong thời gian ngắn, nhằm đảm bảo tính mạng của mẹ (cầm máu nhanh) và bé (lấy ra khỏi tử cung nhanh nhất) như: tim thai suy, sa dây rốn, nhau tiền đạo (thể trung tâm hoặc bán trung tâm), nhau bong non, sản giật – tiền sản giật nặng,… Một trong những biến chứng nguy hiểm của phương pháp này là “Hội chứng trào ngược” (còn gọi là Hội chứng Mendelson) có thể gây hậu quả co thắt phế quản, bỏng thực quản, xẹp phổi, tử vong,… vì khi có thai tử cung chèn ép và đẩy bao tử về phía ngực, do đó dịch vị mang tính acid dễ bị trào ngược lên trên gây biến chứng. Ngoài ra còn có thể gặp một số biến chứng khác như suy hô hấp, tràn khí màng phổi, co thắt khí phế quản,.. Do vậy, ngày nay nếu không có chống chỉ định, các bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp vô cảm an toàn hơn, đó là gây tê tủy sống.

gây tê tủy sống

Gây tê tủy sống là phương pháp gây tê vùng, bơm thuốc tê vào dịch tủy sống, sẽ gây ức chế có hồi phục dẫn truyền của các rễ thần kinh làm mất cảm giác đau, mất vận động 2 chi dưới trong một khoảng thời gian tùy theo liều thuốc phù hợp với dự kiến cuộc mổ. Do cấu trúc của tủy sống và các mạch máu nuôi tủy nằm ở phía trên của vùng gây tê nên ít gặp biến chứng khi thực hiện thủ thuật, tuy nhiên có một số chống chỉ định tuyệt đối bắt buộc phải tuân thủ để phòng tránh các biến chứng.

Một trong các tác dụng phụ có thể xảy ra sau gây tê tủy sống là tụt huyết áp nên sẽ làm nguy hiểm đến tính mạng người mẹ, đặc biệt ở những thai phụ bị thiếu khối lượng tuần hoàn chưa bù đủ, đang bị choáng do mất máu hoặc rối loạn đông má ,… tuyệt đối không được áp dụng phương pháp này. Vì vậy Bộ Y tế có công văn số 3614/BYT-BM-TE quy định “Không được sử dụng phương pháp gây tê tủy sống để mổ lấy thai trên các sản phụ có nhau tiền đạo thể trung tâm hoặc bán trung tâm, nhau bong non, tiền sản giật nặng, sản giật,… cần sử dụng phương pháp gây mê nội khí quản”.

Mặt mạnh của Gây tê tủy sống là thai phụ hoàn toàn tỉnh táo, có thể trao đổi với phẫu thuật viên khi đang thực hiện cuộc mổ, mẹ có thể nhìn thấy bé ngay khi lấy ra khỏi tử cung mà chưa cắt rốn và còn được ôm ấp bé với kỹ thuật “da kề da” mang lại rất nhiều lợi ích cho bé. Với phương pháp vô cảm này mẹ được ăn uống sớm, cho bé bú sớm, đi lại sớm nên mau phục hồi sức khỏe.

Một phương pháp vô cảm khác trong sản khoa được gọi là “Đẻ không đau” hay “Giảm đau sản khoa” mà từ chuyên môn là “Gây tê ngoài màng cứng”. Khoang ngoài màng cứng nằm trong cột sống, là một khoang ảo, nằm ở phía ngoài của tủy sống và ngăn cách với tủy sống bởi một lớp màng xương gọi là màng cứng, bên trong khoang có chứa nhiều tổ chức liên kết, mỡ, mạch máu, toàn bộ các rễ thần kinh từ tủy sống. Phương pháp này được thực hiện cho các phẫu thuật sản phụ khoa đối với các thai phụ bị dị ứng với thuốc mê, thuốc dãn cơ, hen suyễn, suy hô hấp, bệnh mạch vành, đái tháo đường,… hoặc làm giảm đau từ vùng bụng dưới xuống 2 chân khi sanh hoặc sau mổ.

Khi sanh với gây tê ngoài màng cứng, người mẹ mất cảm giác đau hoàn toàn nhưng vẫn vận động và rặn sanh bình thường, không bị những cơn đau của chuyển dạ. Thai phụ sẽ thư giãn hơn nên cổ tử cung và tầng sinh môn mềm, làm cho cuộc sanh diễn tiến nhanh. Tuy nhiên, phương pháp này cũng có tai biến nếu kỹ thuật thực hiện không chính xác, kim chọc thủng màng cứng dẫn tới tê tủy sống toàn bộ có thể gây ảnh hưởng hô hấp và tuần hoàn (tụt huyết áp, mạch chậm, thở yếu, nôn ói, lạnh run,…) nhẹ hơn có thể bị nhức đầu, bí tiểu trong 24-48 giờ đầu sau sanh.